Odszkodowanie za powikłania po szczepieniu: Przełomowy wyrok niemieckiego sądu ws. powikłań po szczepieniu na COVID‑19 – co może to oznaczać dla pacjentów w Polsce?

9 marca 2026 r. niemiecki Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH - niemiecki odpowiednik Sądu Najwyższego w Polsce) wydał przełomowy wyrok w sprawie kobiety, która po szczepieniu przeciw COVID‑19 preparatem Vaxzevria (AstraZeneca) doznała poważnych problemów zdrowotnych, w tym utraty słuchu na jedno ucho. Warto podkreślić, że jednym z ciężkich, bardzo rzadkich działań niepożądanych odnotowanych po podaniu szczepionki Vaxzevria są określone postacie zakrzepicy (m.in. zakrzepica zatok żylnych mózgu czy zakrzepica żył trzewnych), często w połączeniu z małopłytkowością, opisane w Charakterystyce Produktu Leczniczego. To orzeczenie nie obowiązuje wprost w Polsce, ale może realnie wpłynąć na sposób, w jaki sądy w Europie – w tym polskie – patrzą na roszczenia związane z powikłaniami poszczepiennymi.

Pacjentka domagała się od producenta szczepionki odszkodowania za doznane szkody, zadośćuczynienia oraz pokrycia kosztów leczenia, a także – co kluczowe w tej sprawie – udzielenia szczegółowych informacji o znanych działaniach niepożądanych, zgłoszonych przypadkach powikłań i innych danych istotnych dla oceny bezpieczeństwa szczepionki.

W przypadku świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w Polsce co do zasady wymaga się, aby dane działanie niepożądane było wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego danej szczepionki. W sporach cywilnych o odpowiedzialność producenta lub placówki medycznej brak takiego wpisu nie wyklucza jednak możliwości dochodzenia roszczeń, choć nie jest to łatwe.

O co walczyła pacjentka w Niemczech?

Sprawa, którą rozpoznawał BGH, nie dotyczyła jeszcze „ostatecznego” odszkodowania, lecz czegoś pozornie mniej spektakularnego – prawa pacjentki do informacji. Kobieta domagała się od producenta szczepionki:

• szczegółowych danych o znanych działaniach niepożądanych, zgłoszonych przypadkach podejrzeń działań niepożądanych oraz innych informacjach dotyczących bezpieczeństwa szczepionki, niezależnie od tego, czy zostały już ujęte w Charakterystyce Produktu Leczniczego,
• informacji o zgłoszonych przypadkach powikłań,
• wszystkich istotnych wyników badań i analiz dotyczących ryzyka preparatu.

Dlaczego to tak ważne? Bo bez dostępu do tych informacji pacjent w praktyce ma bardzo ograniczone możliwości udowodnienia w sądzie, że jego stan zdrowia faktycznie może pozostawać w związku z konkretną szczepionką. Kluczowe informacje o działaniach niepożądanych i powikłaniach wynikają nie tylko z Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL), lecz także z raportów bezpieczeństwa, zgłoszeń działań niepożądanych oraz innych danych farmakowigilancyjnych gromadzonych przez producenta i organy nadzoru.

Niemiecki sąd najwyższy uznał, że sąd apelacyjny zbyt łatwo odmówił jej prawa do takich danych i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy.

Co dokładnie powiedział niemiecki sąd?

Najważniejsze przesłanie wyroku BGH jest jasne i istotne: na etapie żądania informacji od producenta pacjent nie musi udowadniać, że szczepionka „najprawdopodobniej” spowodowała szkodę. Wystarczy, że:

• przedstawi konkretny, medycznie uzasadniony przebieg zdarzeń (np. czasowy związek między szczepieniem a pojawieniem się pierwszych objawów),
• wykaże, że z medycznego punktu widzenia taki związek jest możliwy, a nie tylko teoretyczny.

BGH podkreślił wyraźnie, że:

• próg „wiarygodności” związku przyczynowego dla uzyskania prawa do informacji jest niższy niż próg wymagany do przyznania odszkodowania,
• pacjent powinien mieć realną możliwość dostępu do danych, które mogą mu pomóc w późniejszym udowodnieniu odpowiedzialności producenta.

To przesunięcie akcentu – z „musisz udowodnić wszystko na początku” na „najpierw dajmy dostęp do wiedzy” – może mieć duże znaczenie również dla poszkodowanych i sądów poza granicami Niemiec.

Czy ten wyrok działa w Polsce?

Krótko: nie, ale może mieć wpływ pośredni.

• Orzeczenia BGH nie stanowią formalnego źródła prawa w Polsce, więc polskie sądy nie są nimi bezpośrednio związane.
• Niemniej jednak w praktyce sędziowie i pełnomocnicy często odwołują się do orzecznictwa najwyższych sądów innych państw UE (np. Niemiec, Francji, Włoch) jako istotnego punktu odniesienia, zwłaszcza w kwestiach dotyczących odpowiedzialności za produkt niebezpieczny.
• W sprawach związanych ze szczepionkami wszystkie kraje członkowskie operują w ramach wspólnego prawa unijnego – przede wszystkim dyrektywy 85/374 dotyczącej odpowiedzialności za produkt oraz nowych regulacji dostosowujących je do wymogów XXI wieku.

W polskim systemie prawnym osoba poszkodowana wskutek powikłań po szczepieniu może dochodzić swoich praw na kilka sposobów, między innymi:

• w postępowaniu cywilnym przeciwko producentowi szczepionki lub placówce medycznej,
• poprzez świadczenie kompensacyjne z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych,
• jeśli szkoda wynika z błędu medycznego, czyli nieprawidłowego postępowania medycznego, roszczenia można dochodzić zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i za pośrednictwem funduszu kompensacyjnego zdarzeń medycznych, korzystając z krok po kroku poradnika dla pacjenta jak uzyskać odszkodowanie od szpitala.

Postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń kompensacyjnych prowadzi Rzecznik Praw Pacjenta, który powinien rozpatrzyć kompletny wniosek w terminie 60 dni od jego otrzymania. Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego należy złożyć w ciągu 5 lat od dnia przeprowadzenia szczepienia ochronnego. Opłata za złożenie wniosku wynosi 200 zł i jest zwracana, gdy świadczenie zostanie przyznane. Wniosek musi zawierać dane osobowe wnioskodawcy oraz szczegółowy opis stanu faktycznego sprawy. W przypadku osób niepełnoletnich lub ubezwłasnowolnionych wniosek składa ich przedstawiciel ustawowy. Decyzję Rzecznika Praw Pacjenta można zaskarżyć do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Co to oznacza dla polskich pacjentów z powikłaniami po szczepieniu i świadczenie kompensacyjne?

W Polsce osoba, która doznała poważnego pogorszenia stanu zdrowia po szczepieniu przeciw COVID‑19, ma zasadniczo trzy możliwości działania:

• złożenie wniosku do Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych – fundusz ten został utworzony na mocy nowelizacji ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która reguluje także szczepienia obowiązkowe,
• dochodzenie roszczeń wobec Skarbu Państwa (np. w sytuacjach związanych z błędami organizacyjnymi lub niewłaściwym informowaniem),
• wniesienie pozwu przeciwko producentowi szczepionki jako podmiotowi odpowiedzialnemu za produkt niebezpieczny (na podstawie art. 449¹–449¹⁰ kodeksu cywilnego).

Przepisy dotyczące szczepień ochronnych, w tym szczepień obowiązkowych, mają na celu zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych oraz ochronę zdrowia publicznego.

Wspomniany wyrok BGH może pośrednio wzmocnić każdą z tych ścieżek postępowania.

Wysokość odszkodowania – ile można uzyskać po powikłaniach?

Wysokość odszkodowania za powikłania po szczepieniu ochronnym, w tym przeciw COVID-19, jest ściśle określona przez przepisy dotyczące funduszu kompensacyjnego szczepień ochronnych. Kluczowe znaczenie ma tutaj długość okresu hospitalizacji, stopień nasilenia powikłań, które wystąpiły po szczepieniu oraz wystąpienie poważnych skutków zdrowotnych wymagających dalszego leczenia lub rehabilitacji. Aby ubiegać się o świadczenie kompensacyjne z Funduszu, co do zasady wymagana jest hospitalizacja trwająca co najmniej 14 dni. Wyjątkiem jest wstrząs anafilaktyczny po szczepieniu – w takim przypadku wystarczająca może być obserwacja na izbie przyjęć lub oddziale ratunkowym albo krótsza hospitalizacja.

Maksymalna wysokość świadczenia kompensacyjnego z funduszu kompensacyjnego szczepień ochronnych wynosi obecnie 100 000 zł. Ostateczna kwota zależy jednak od długości hospitalizacji, rodzaju powikłań oraz konieczności dalszego leczenia lub rehabilitacji po wypisie ze szpitala. W przypadku hospitalizacji trwającej co najmniej 14 dni świadczenie kompensacyjne jest przyznawane w zryczałtowanej kwocie, której wysokość zależy głównie od długości pobytu w szpitalu – przykładowo:
– przy 14–30 dniach hospitalizacji – od 10 000 do 20 000 zł,
– przy 31–50 dniach – od 21 000 do 35 000 zł,
– przy pobycie powyżej 120 dni – 100 000 zł.
Łączna kwota świadczenia (z uwzględnieniem dodatków np. za OIT) nie może przekroczyć 100 000 zł. Dodatkowo, jeśli po zakończeniu pobytu w szpitalu konieczne jest dalsze leczenie lub rehabilitacja, można ubiegać się o zwrot kosztów tych świadczeń do kwoty 10 000 zł.

Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego należy złożyć do Rzecznika Praw Pacjenta w terminie roku od ostatniego dnia pobytu w szpitalu lub zakończenia obserwacji, jednak nie później niż w ciągu 5 lat od dnia przeprowadzenia szczepienia ochronnego. Decyzja o przyznaniu świadczenia podejmowana jest po analizie dokumentacji medycznej oraz ocenie związku powikłań ze szczepieniem.

W przypadku wątpliwości dotyczących wysokości świadczenia, zasad jego przyznawania lub procedury składania wniosku, warto skonsultować się bezpośrednio z Rzecznikiem Praw Pacjenta lub zasięgnąć porady w kancelarii specjalizującej się w sprawach świadczeń kompensacyjnych. Dzięki temu można uzyskać rzetelną informację na temat przysługujących praw oraz realnych możliwości uzyskania odszkodowania po powikłaniach związanych ze szczepieniem przeciw COVID-19.

Łatwiejsze uzasadnianie wniosków o dokumenty i informacje

Polskie sądy nie dysponują przepisem identycznym jak niemiecki § 84a AMG, jednak:

• istnieje już koncepcja „roszczeń pomocniczych” – polegająca na żądaniu udostępnienia dokumentów, danych technicznych czy raportów, gdy bez nich strona nie jest w stanie skutecznie dochodzić swoich praw;
• orzeczenie BGH wskazuje kierunek: pacjent, który poważnie zachorował po szczepieniu i ma medycznie uzasadnione wątpliwości, nie może być pozostawiony bez dostępu do informacji, które posiada wyłącznie producent.

W sprawach dotyczących powikłań po szczepieniu kluczowe jest prawidłowe przygotowanie i złożenie wniosku wraz z niezbędną dokumentacją. Wniosek o świadczenie kompensacyjne powinien spełniać określone wymogi formalne i być złożony w wyznaczonych terminach, a kompletność dokumentów ma kluczowe znaczenie dla powodzenia postępowania.

W praktyce pełnomocnik pacjenta może dziś powoływać się na argumentację niemieckiego sądu, domagając się od sądu, aby:

• nakazał producentowi ujawnienie informacji o działaniach niepożądanych,
• zobowiązał do przedstawienia dokumentów dotyczących bezpieczeństwa szczepionki,
• ułatwił stronie dostęp do materiałów dowodowych związanych z produktem.

Zmiana „psychologii” dowodu w sprawach covidowych

W polskim prawie to poszkodowany ma obowiązek udowodnić:

• szkodę,
• wadliwość (niebezpieczny charakter) produktu,
• związek przyczynowy między wadą a szkodą.

Nie jest to łatwe, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy skomplikowanych zagadnień medycznych, takich jak powikłania po szczepionce.

Wyrok BGH wpisuje się w szerszy europejski trend i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, które dopuszczają ustalanie związku przyczynowego na podstawie zbioru silnych przesłanek pośrednich, a nie wyłącznie na podstawie „idealnego” dowodu naukowego. To może:

• skłonić polskie sądy do bardziej elastycznego podejścia do dowodów w sprawach medycznych,
• zwiększyć gotowość do powoływania biegłych oraz gromadzenia obszernych materiałów medycznych, zamiast szybkiego oddalania pozwów jako „niedostatecznie udowodnionych”.

Większa presja na standard informacji po stronie producentów

Unijne i krajowe przepisy nakładają na producentów leków i szczepionek obowiązek:

• nieustannego monitorowania bezpieczeństwa,
• regularnej aktualizacji ulotek oraz charakterystyk produktów.

Działania niepożądane i skutki uboczne są szczegółowo opisane w charakterystyce produktu leczniczego każdego preparatu. Te informacje stanowią fundament oceny bezpieczeństwa szczepionek i mają kluczowe znaczenie przy ubieganiu się o odszkodowanie za powikłania po szczepieniu, ponieważ precyzują, jakie działania niepożądane oraz skutki uboczne mogą wystąpić po zastosowaniu danego produktu leczniczego.

Jeśli w największym państwie UE sąd najwyższy jednoznacznie stwierdza, że „producent musi szeroko informować i udostępniać dane, a pacjent ma prawo do pytań”, to:

• taki standard informacyjny może stanowić punkt odniesienia dla polskich sądów przy ocenie, czy dany koncern zachował należytą staranność,
• orzeczenia zapadające w Niemczech mogą być wykorzystywane w polskich postępowaniach jako dowód, że dane ryzyko było znane lub powinno być znane producentowi.

Jak w tym wszystkim pomaga Fundusz Kompensacyjny?

Od 2023 roku polski Fundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych obejmuje między innymi poważne niepożądane odczyny po szczepieniach przeciw COVID‑19. Powikłania muszą pojawić się w ciągu 30 dni od podania szczepionki (z wyjątkiem szczepienia BCG, gdzie okres ten jest wydłużony), a lekarz ma obowiązek zgłosić wystąpienie niepożądanego odczynu poszczepiennego do właściwego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Początkowo Fundusz dotyczył wyłącznie szczepień przeciw COVID‑19 rozpoczętych pod koniec 2020 roku, lecz od 2023 roku został rozszerzony również na inne szczepienia obowiązkowe. W przypadku roszczeń związanych z COVID-19 nadal obowiązuje wymóg, aby szczepienie odbyło się w okresie objętym ustawą. Ten mechanizm ma na celu:

• przyspieszenie wypłaty świadczeń w typowych, poważnych przypadkach niepożądanych odczynów poszczepiennych,
• odciążenie poszkodowanych od konieczności prowadzenia długotrwałych procesów o błąd medyczny lub odpowiedzialność producenta w części spraw.

Aby móc ubiegać się o odszkodowanie za powikłania po szczepieniu, wymagana jest hospitalizacja trwająca co najmniej 6 dni, chyba że doszło do wstrząsu anafilaktycznego, który wymagał obserwacji na izbie przyjęć lub szpitalnym oddziale ratunkowym. Wysokość świadczenia kompensacyjnego może sięgnąć do 100 000 zł i zależy od długości hospitalizacji, czasu pobytu w szpitalu oraz nasilenia objawów. Ponadto świadczenie może obejmować zwrot kosztów dalszego leczenia lub rehabilitacji po zakończeniu hospitalizacji, do kwoty 10 000 zł. Kwota świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego mieści się w przedziale od 3 tys. do 100 tys. zł. Odszkodowanie przysługuje osobom, u których wystąpiły działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki. Zasadniczo wniosek o świadczenie kompensacyjne należy złożyć w terminie roku od ostatniego dnia pobytu w szpitalu lub zakończenia obserwacji, jednak nie później niż w ciągu 5 lat od dnia szczepienia (z uwzględnieniem krótszych terminów przewidzianych w przepisach przejściowych dla najwcześniejszych szczepień). Opłata za złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wynosi 200 zł i jest zwracana w przypadku przyznania odszkodowania.

Choć niemiecki wyrok nie zmienia obowiązującego systemu, to:

• w debacie publicznej w całej Europie wzmacnia przekonanie, że osoby, które doznały rzeczywistej szkody zdrowotnej w związku ze szczepieniami, powinny mieć łatwiejszy dostęp do kompensacji oraz informacji,
• może pośrednio zachęcać do dalszego dopracowywania polskich procedur, tak by poszkodowany nie musiał wybierać między „szybką, lecz niewystarczającą” ścieżką administracyjną a „nierealistycznie trudnym” procesem cywilnym.

Kiedy warto zgłosić się do kancelarii Król Odszkodowań?

Jeżeli po szczepieniu – nie tylko przeciw COVID‑19 – wystąpiły u Ciebie lub Twoich bliskich:

• udokumentowany poważny uszczerbek na zdrowiu (np. udar, zatorowość, ciężkie powikłania neurologiczne, trwałe uszkodzenia narządów),
• długotrwała hospitalizacja lub trwałe kalectwo,
• śmierć bliskiej osoby po szczepieniu,

warto pamiętać, że skutki uboczne szczepienia mogą skutkować możliwością ubiegania się o odszkodowanie, zwłaszcza gdy wymagają hospitalizacji trwającej co najmniej 14 dni lub powodują trwały uszczerbek na zdrowiu. Możliwe jest również uzyskanie odszkodowania za koszty dalszego leczenia, takie jak rehabilitacja po hospitalizacji.

W takiej sytuacji zaleca się jak najszybszą konsultację z kancelarią specjalizującą się w odszkodowaniach medycznych.

Doświadczony zespół prawników może:

• przeanalizować dokumentację medyczną oraz przebieg szczepienia,
• ocenić Twoje uprawnienia do świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego,
• opracować strategię procesową wobec producenta lub innych odpowiedzialnych podmiotów – korzystając z najnowszego orzecznictwa z Polski, Niemiec i Trybunału Sprawiedliwości UE,
• zweryfikować, czy w Twoim przypadku doszło do błędu medycznego, co może wpłynąć na wysokość i zakres odszkodowania.

Nie czekaj - czas nie działa na Twoją korzyść

Jeśli podejrzewasz, że Twoje problemy zdrowotne mogą być związane ze szczepieniem, nie zwlekaj, aby nie utracić swoich praw ani ważnych dowodów. Skontaktuj się z kancelarią adwokacką Król Odszkodowań, która pomoże Ci:

• bezpłatnie ocenić Twoją sytuację (pierwsza darmowa konsultacja),
• wskazać, jakie dokumenty warto już teraz zgromadzić,
• ocenić realne szanse na uzyskanie odszkodowania lub świadczenia kompensacyjnego.

Każda sprawa jest indywidualna, dlatego tak istotne jest podejście oparte na obowiązującym prawie oraz najnowszych orzeczeniach europejskich. Zapraszamy do kontaktu – szczegółowe dane znajdziesz również na stronie Król Odszkodowań | Kontakt:

• Telefon: +48 792 805 896 (bezpłatny)
• E-mail: info@krolodszkodowan.pl
• Godziny pracy: poniedziałek-piątek 8:00-17:00

Możesz dzwonić także poza godzinami pracy — nasza wirtualna asystentka zajmie się Twoją sprawą. Zapraszamy!